بخش شناخت مواد و مصالح و مطالعات آزمايشگاهي

تاریخ انتشار: 20 مهر 1399 تعداد بازدید: 47

اهميت و نقش پژوهش‌هاي آزمايشگاهي در حفاظت از بناهاي تاريخي

حفاظت از آثار تاريخي- فرهنگي بر دو عامل بسيار مهم، تشخيص صحيح و ارزيابي ايمني يا ضمانت رفتاري آنها در آينده استوار است. تشخيص عبارت است از قضاوت بر علت، طبيعت آسيب، فرسودگي و ديگر پديده‌هايي كه بر روي بنا اثر مي‌گذارند و ارزيابي ايمني قضاوت بعدي بر قابليت سازه در برابر كنش‌ها يا رفتارهاي خاصي مثل بارگذاري‌ها، زمين‌لرزه، خطرات بالقوه و غيره است و ارزيابي ايمني بعد از آنكه نواقص و معايب اصلي و دلايل احتمالي آسيب‌ها شناسايي شدند، صورت مي‌گيرد. بدين ترتيب كه با معلوم كردن ضروريات، اهداف و معيارهاي مداخلات احتمالي مرحله تشخيص را تكميل مي كند.

از آنجا كه تشخيص و ارزيابي صحيح تعيين مي‌كند كه عملياتي انجام شود يا نه، بنابراين درك روشن از رفتار بنا و متكي بر تحقيقات علمي با افزايش آگاهي نسبت به سازه، ويژگي‌هاي مواد و اجراي روش متكي بر تحقيقات علمي و اطلاعات حاصل، لازم و ضروري است (هاديان دهكردي 1388: 123).

بنا از نگاه آزمايشگاه

از ديد آزمايشگاه، بنا را مي‌توان مجموعه‌اي از مواد و مصالح تعريف كرد كه اين مواد مي‌توانند از لحاظ منشأ به دو دسته مواد معدني و آلي و از لحاظ عملكرد آنها به دو گروه چسباننده‌ها و قطعات تقسيم كرد. مواد و مصالح معدني گاه به طور طبيعي و بدون هيچ گونه تغييري در خواص و ويژگي‌هاي آنها مورد استفاده قرار مي‌گيرند، مثل شن و ماسه، سنگ‌هاي ساختماني، خاك رس و ... و گاه با تغيير مواد طبيعي و اصلاح خواص آنها توليد مي شوند. اين مواد از لحاظ شيميايي، فيزيكي و مكانيكي با ماده اوليه متفاوت هستند، مانند آجر، شيشه، كاشي و سيمان.

از جمله مواد آلي مورد استفاده در بناها نيز مي توان به چوب، قير، رنگ‌ها و چسب‌ها كه آنها هم مي‌توانند به طور طبيعي يا مصنوعي باشند، اشاره كرد.

نقش اصلي چسباننده‌ها اتصال و چسباندن مواد و مصالح ساختماني به يكديگر است كه برخي از آنها مانند قير، سرب و آهن بر اثر حرارت نرم و مذاب شده و پس از سرد شدن قطعات مورد نظر را به يكديگر مي‌چسبانند. برخي ديگر از قبيل خاك رس، گچ، آهك و سيمان بعد از مخلوط شدن با آب بر اثر فعل و انفعالات فيزيكي و شيميايي سفت و سخت مي‌شوند و عمل اتصال قطعات را انجام مي‌دهند.

مواد و مصالحي نيز مانند سنگ، آجر، كاشي و خشت جزء قطعات محسوب مي‌شوند كه ساختار كلي بنا را به وجود مي‌آورند و گاه به همراه مواد چسباننده نقش تزئينات آن را ايفا مي‌كنند.

مصالح ساختماني داراي خواص فيزيكي از قبيل رنگ، وزن مخصوص، تخلخل، قابليت جذب آب، مقاومت در برابر يخ زدگي، هدايت الكتريكي و ... و خواص مكانيكي از قبيل مقاومت در برابر نيروهاي خارجي، مثل نيروي فشاري، كششي، خمشي، سايش و ... هستند. ويژگي‌هاي فيزيكي نقش مهمي در مقاومت و خواص مكانيكي مصالح دارند. كليه اين خواص مي‌توانند كم و بيش تحت تأثير عواملي همچون هوازدگي قرار گرفته و موجب فرسودگي و آسيب به مواد و مصالح ساختماني شوند (هاديان دهكردي 1388: 124).

پژوهش‌هاي علمي و آزمايشگاهي براي شناخت مواد و مصالح گلين در آزمايشگاه پايگاه میراث جهاني چغازنبيل و هفت‌تپه

با توجه به نوع و ويژگي‌هاي مواد و مصالح (خاك، خشت، آجر و ملات ...) بكار رفته در بناهاي تاريخي چغازنبيل و هفت تپه در مباحث بعدي ضمن تعريف اجمالي از مواد و مصالح گلين، مطالعات معمول و مفيد در بررسي‌هاي آسيب شناسي و شناخت آنها (در آزمايشگاه چغازنبيل) نيز معرفي مي‌شود.

منبع

  1. هاديان دهكردي مني‍‍‍ژه. كاربري پژوهش‌هاي آزمايشگاهي در حفاظت و مرمت بناهاي تاريخي(مواد و مصالح). مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران و پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي، فرهنگي، 1388.